Proefwerk nabespreken zonder frustraties

Leerlingen hebben recht om hun proefwerken na te bespreken. Soms zoveel recht dat het in het leerling reglement is opgenomen. Nabespreken van gemaakte proefwerken komt voort uit de gedachte dat je kan leren van je fouten. Toch is het moment dat ik een proefwerk nabespreek met leerlingen niet zomaar een succesvolle onderneming.

Bij het vak Natuurkunde krijgen leerlingen veel verschillende onderwerpen. En wordt een proefwerk beweging nabesproken terwijl de leerlingen al weer bezig zijn met elektriciteit. Leerlingen hebben dan inhoudelijk niet zo veel interesse meer voor het onderwerp (het duurt maanden voor het onderwerp weer langs komt). Wat ze moeten bekijken is of de gekozen oplossingsstrategie goed is geweest, of de vragen duidelijk beantwoord zijn, enz. Maar daar is dan niet altijd aandacht voor.

Nabespreken gebeurt vaak in een les. Maar de vraag is of zo’n les dan wel effectief is. Misschien is het beter om het nabespreken na schooltijd te doen, hoewel dat extra tijd kost zullen daar vooral leerlingen komen die ook iets willen leren van de nabespreking.

Leerlingen zijn bij een proefwerk bespreking vaak erg gericht op het zoeken naar fouten die de docent gemaakt heeft. Een halve punt hier of daar (alleen als die in hun nadeel is) heeft de volle aandacht. Ook zijn ze vaak erg bezig met hun buurman/buurvrouw om te zoeken naar verschillen. “Meester Jantien heeft hier wel een kwart punt gekregen en ik niet”. Vaak heeft dat wel een reden, maar leerlingen zien dat niet zo snel (en als docent zie je dat ook niet meer zo 123).

Leerlingen moeten vaak tot maximaal twee lesweken geduld hebben voor ze hun cijfer krijgen. En het nabespreken kan dan nog wat later plaatsvinden. De tijd tussen het maken van een proefwerk en het bespreken van een proefwerk is dan wel erg lang. De leerling weet niet meer wat hij of zij allemaal gedacht heeft bij het beantwoorden van de vragen.

Kijkend naar het nabespreken van een proefwerk kom ik tot een aantal punten die van belang zijn:

  • leerling en docent moeten het eens zijn over de beoordeling (liefst voor het cijfer vastgesteld wordt).
  • de tijd tussen maken en bespreken van het proefwerk moet relatief kort zijn
  • leerling moet uitgedaagd worden om te kijken naar zijn of haar uitwerkingen (en niet alleen puntjes gaan zoeken).
  • een nabespreek les moet effect hebben op het leren.
  • leerling  moet inzicht krijgen in hoe beoordelingen tot stand komen (vanuit de gedachte dat als je weet hoe je punten verdient je beter in staat bent om het juist op te schrijven).

Een half jaar geleden heeft een collega (ik denk dat het Bram Luteijn was maar ik kan hem niet meer bereiken om dat te verifiëren, wie helpt?) uitgelegd wat hij onderzocht heeft in zijn klassen. In zijn praktijkonderzoek heeft hij naast leerlingen ook collega docenten ondervraagd om tot de conclusie te komen dat meerdere collega’s het lastig vinden om een goede proefwerk bespreking te houden. Het geeft een fijn gevoel om niet alleen te staan met het gevoel dat het niet helemaal soepel loopt  :-)

Bram heeft leerlingen eerst gevraagd om een proefwerk van een ander te bekijken met een correctiemodel er bij. Dit gaf geen bevredigend resultaat. Leerlingen zijn niet zozeer geïnteresseerd in het werk van een ander. Ze willen weten hoe zij het zelf gemaakt hebben.

Daarna heeft hij leerlingen hun eigen proefwerk na laten kijken. Met een correctiemodel en een proefwerk analyse formulier. Nu weet ik niet meer precies wat hij verder gedaan heeft. Ik heb zijn onderzoek (of wat ik er van onthouden heb) als volgt verwerkt in mijn eigen lessen.

1. Ik probeer de nabespreking te doen de tweede les na het proefwerk. De eerste les na een proefwerk start ik het nieuwe hoofdstuk op zodat leerlingen in ieder geval aan het werk kunnen met de lesplanner. De tweede les is er dan tijd om het proefwerk te bespreken.

2. Ik neem maximaal één lesuur de tijd om een proefwerk te bespreken.

3. Bij het nakijken van de proefwerken maak ik geen notities op het proefwerk zelf. Ik noteer de scores en eigenaardigheden op een apart blaadje/in een apart schrift.

Leerling A

Hier bijvoorbeeld een schrift met afgeknipte blaadjes waarbij rechts kort de antwoorden staan en de scores uit het antwoordmodel, en links per leerling ruimte is om aantekeningen te schrijven.

4. Ergens tussen het afnemen van het proefwerk en het nabespreken leg ik alle proefwerken even onder een videocamera (of tablet) en “scan” ik alle blaadjes door de hele stapel blaadje voor blaadje om te slaan. Dit gaat vrij snel (minder dan 5 minuten per klas) en kan in geval van discussie over veranderingen in het gemaakte werk erg makkelijk zijn. In de praktijk komt dit echter zelden voor. Leerlingen krijgen de opdracht om niet bij de uitwerkingen te schrijven en doen ze dat wel dan krijgen ze een 1.

5. Ik maak een snelle Powerpoint presentatie met de vragen van het proefwerk en in het kort de antwoorden er bij.

6. In de les krijgen leerlingen de opdracht om alleen een potlood (en soms een rekenmachine) bij zich te hebben (mobiel uit, mobiel in tas, tas voorin het lokaal). Ze krijgen vervolgens hun eigen werk terug en een scoreblad. Ik bespreek alle opgaven in het kort, geef aan waar punten te verdienen zijn en wanneer ze er weer af gaan (bijvoorbeeld bij verkeerde significantie). Leerlingen scoren zichzelf op het blaadje.

Leerling B

7. Leerlingen hebben geen “voor nagekeken” gegevens en moeten daadwerkelijk kijken wat er staat en hoe het antwoord verwacht wordt. De gesprekken gaan niet meer over een kwart punt erbij of eraf, maar worden echt inhoudelijk. Leerlingen lezen soms een uitwerking voor en dan komt mijn vraag “Vind je het zelf duidelijk, denk je dat ik het begrijp?”.

8. Leerlingen leveren hun eigen werk weer in samen met hun scoreblaadje.

9. En dan het resultaat. Hebben leerlingen het zelf goed nagekeken dan hebben ze het aantal punten en kunnen ze hun cijfer uitrekenen. Is het aantal punten 1 hoger of lager dan is het meestal wel goed. Soms ontdek ik een fout die ik gemaakt heb bij het nakijken en kan ik dat herstellen. Soms hebben leerlingen een veel hoger aantal punten aan zichzelf gegeven en dan is het tijd voor een gesprek. Was de leerling optimistisch? Of begrijpt de leerling niet wat er van hem of haar verwacht wordt? Soms ook scoren ze te laag. Ook dan kan het tijd zijn voor een gesprek. De leerling is misschien (onnodig?) niet voldoende zeker van zichzelf.

En gaat het nabespreken nu wat beter? Zeker! De les zelf is effectiever, de aandacht groter. Leerlingen zijn bezig met hun eigen werk. Bij een nieuwe klas/nieuwe leerlingen is het even wennen voor ze, maar al snel zien ze dat het een goede manier is om het nabespreken aan te pakken. Leerlingen vinden het soms jammer dat ze niet direct weten welk cijfer ze hebben (ik moet mijn scores en hun scores nog naast elkaar leggen, dus moeten ze nog een les wachten voor een definitief cijfer).

Van de eerder genoemde aandachtspunten zijn de meeste nu positief in beeld. Zelf merk ik dat het apart scoren van de proefwerken eigenlijk geen extra tijd kost. Wel het “scannen” van de proefwerken maar dat is maar 5 minuten. Fijn vind ik dat ik van de leerlingen nog wat aantekeningen heb over hun proefwerken nadat ik ze heb teruggegeven. Op dit moment gebruik ik met leerlingen -nog- geen proefwerk analyse formulier. Ik moet nog eens nadenken wat ik daar mee kan en wil bereiken. Hoewel het geen school beleid is scoor ik het proefwerk meestal wel nog volgens de verdeling RTTI. Bij elkaar verzamel ik dan veel informatie over de leerling. Ik lijk de NSA wel🙂

Dit bericht werd geplaatst in Over docenten, Over leerlingen, Over lessen en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Proefwerk nabespreken zonder frustraties

  1. Doetz zegt:

    leuk om eens uit te proberen ! het scannen is extra werk maar er zit ook een leereffect in om als leerling je eigen werk “als eerste” na te kijken.

  2. Ari zegt:

    Vorig schooljaar heb ik dit uitgeprobeerd met twee brugklassen, dat ging best aardig. Leerlingen scoorden zichzelf erg eerlijk. Proefwerken inscannen doe ik sowieso standaard, dus dat is geen extra werk. Stapel papier in de scanner en gaan. Ik heb het idee dat het daadwerkelijke nakijken sneller gaat, maar dat is maar een indruk natuurlijk. Ik heb al het werk immers twee keer in mijn handen, dus uiteindelijk ben ik waarschijnlijk meer tijd kwijt.
    Het maken van het formulier met uitwerkingen is wel extra werk. Maar zoals je noemt zijn leerlingen in de les veel meer inhoudelijk bezig en moeten ze kijken naar wat ze daadwerkelijk opgeschreven hebben. Bij een traditionele bespreking merk ik dat sommige klassen erg onrustig worden, ook als ze stil verder mogen werken. Best begrijpelijk als je het ofwel helemaal niet begrijpt of juist wel, want dan is een bespreking best saai.
    Ik verwacht dat leerlingen beter aan de slag zullen gaan als ik dit volgende week ga uitproberen.

  3. Bernard zegt:

    Hallo Ari, Bedankt voor je uitgebreide reactie. Binnen de sectie zijn we nu allemaal overgegaan op deze methode en de nabespreeklessen hebben veel meer nut voor de leerlingen. Ze zijn nu ook echt aan het kijken naar hoe ze het opschrijven, waarom punten wel of niet gegeven worden. Als een leerling bij 8 sommen de significantie vergeten is en dat zelf constateert heeft dat best effect. Vooral bij proefwerken waarbij de stof is afgerond (en voorlopig even niet meer terug komt) is de aandacht echt veel groter. We zijn gestopt met de nakijkvelletjes (kost toch te veel tijd) en geven ze nu gewoon het stukje dat eerder uit het schrift geknipt is.
    Het nakijken zelf gaat bij mij eigenlijk net zo snel denk ik. Het schrift ligt op een vaste plaats en daar moet ik schrijven, de toetsen sla je om maar die bekijk je alleen maar dus die hoeven niet beschrijfbaar neergelegd te worden.
    Soms kan ik de verleiding niet weerstaan en maak ik aantekeningen op het werk maar dan vooral over het proces. Dus hoe ze dingen opschrijven, waarom er geen regel wordt overgeslagen, waarom pijlen en langs de rand weer omhoog schrijven echt niet handig is. Ik denk me dan in dat het helpt om ze te sturen naar notatie die overzichtelijk is en voor mij te begrijpen is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s