Als het oplossen van opgaven faalt

Het oplossen van (Natuurkunde) opgaven vraagt een heldere redeneerstijl en vaak ook enige structuur in de zoektocht naar het antwoord. Maar wat is er nu echt aan de hand als het niet lukt om een opgave goed uit te werken? In dit bericht kijk ik naar hoe een leerling geholpen kan worden.

In het boekje “Als de oplossing niet voor de hand ligt” wordt een werkwijze voorgesteld om opgaven systematisch aan te pakken: de Systematische Probleem Aanpak (SPA). We vragen leerlingen om de theorie goed door te nemen, veel te oefenen (alle opgaven te maken) en daarbij gebruik te maken van de Systematische Probleem Aanpak. Voor de meeste leerlingen is dit een effectieve strategie die daadwerkelijk goede resultaten oplevert.

Soms echter doet een leerling alles wat je voorstelt: de leerling let goed op in de les, maakt alle opgaven, werkt netjes en overzichtelijk, … maar scoort toch onder de maat. De frustratie wordt steeds groter en de motivatie van de leerling komt klem te zitten.

Sommige blokkades openbaren zich haast vanzelf. Als het maken van reproductievragen (R)/leervragen niet goed gaat dan moet het leren eerst worden aangepakt. Als het maken van “oefeningen” (opgaven waarbij de strategie bekend is) niet goed lukt dan moet vooral gericht geoefend worden (T1). “Opgaven” (waarbij de strategie nog niet bekend is) vragen echter een andere aanpak (T2 en I). Deze opgaven vragen een onderzoekende houding, er moet gezocht worden naar een manier om -misschien- een antwoord te vinden. Het helpt leerlingen niet om te zeggen “Je moet wat meer inzicht gaan oefenen.” Een diepere analyse is noodzakelijk.

Jennifer Lynn Docktor (2009) heeft hier onderzoek naar gedaan (“Development and Validation of a Physics Problem-Solving Assessment Rubric”). Docktor maakt uiteindelijk een rubric waarmee gemaakte opgaven kunnen worden bestudeerd (Docktor, 2008).

De analyse van Docktor betreft 5 deelgebieden:

  1. Effectieve beschrijving
  2. Natuurkundige aanpak
  3. Specifieke toepassing van Natuurkunde
  4. Wiskundige methodes
  5. Logische voortgang

Bij de effectieve beschrijving kijkt ze naar hoe leerlingen de gegevens uit de opgaven halen en ordenen, bij de natuurkundige aanpak kijkt ze of leerlingen de juiste natuurkundige begrippen gebruiken. Bij de specifieke toepassing van Natuurkunde kijkt ze of de leerling binnen de gekozen aanpak de juiste keuzes maakt. De wiskundige methodes gaat over het gebruik van de juiste technieken bij het rekenen. En de logische voortgang gaat over de opbouw en samenhang binnen het antwoord.

De zoektocht van de leerling, het zoeken van de juiste weg, het verzamelen van bekende deelopdrachten, enz. wordt op deze manier beoordeeld. Docktor geeft vervolgens per onderdeel een waardering van 5 tot 0 (of geeft aan dat dit onderdeel niet van toepassing is bij de opgave).

Janneke Stam (2015) heeft de rubric vertaald omdat het taalgebruik in het Engels erg specifiek is en voor leerlingen niet goed te gebruiken is. Met de Nederlandse vertaling is het voor leerlingen direct duidelijk wat er bedoeld wordt. Een analyse kan er dan als volgt uitzien (klik op de afbeelding om deze te vergroten):

Bij deze leerling was voor de analyse de gedachte dat de leerling “gewoon meer tijd nodig had” voor een proefwerk. Maar dat was niet specifiek genoeg. Na de (complete) analyse van een proefwerk leek het probleem er meer in te zitten dat het te snel gaan rekenen voor de leerling vertragend werkte. Ook verstoorde het de gedachtengang bij het formuleren van een aanpak. Al rekenend kwamen er steeds meer getallen en formules op papier waardoor het overzicht ontbrak. Deze leerling heeft het volgende proefwerk gemaakt zonder rekenmachine (dus geen enkel antwoord uitgerekend). De leerling had met deze strategie binnen de tijd van alle opgaven een aanpak geformuleerd. En haalde zelfs zonder getallen als antwoord een voldoende.

Janneke bedankt voor de mooie vertaling en fijn dat ik de vertaling op deze weblog mag delen. Naast de vertaalde uitleg is er ook een leeg Word document om de feedback in te kunnen vullen.

Voor mij is deze rubric een waardevol instrument. En ja, het kost best wat tijd om het in te vullen. Niet elke toets voor elke leerling zal op deze manier bekeken kunnen worden. Maar als door de leerling aan alle voorwaarden voldaan is en het oplossen van opgaven faalt nog steeds dan is het de investering meer dan waard.

Als je de rubric een keer gebruikt dan hoor ik graag wat het heeft opgeleverd in de reacties hieronder.

Bronnen

Docktor (2008), Problem Solving Rubric v4.4, http://groups.physics.umn.edu/physed/People/Docktor/talks_papers/PS_RUBRIC_v4.4.pdf

Docktor (2009), Development and Validation of a Physics Problem-Solving Assessment Rubric, http://groups.physics.umn.edu/physed/People/Docktor_dissertation_submitted%20final.pdf

Janneke Stam (2015), Vertaling Rubric, https://www.linkedin.com/in/jmstam692

Dit bericht werd geplaatst in Over docenten, Over leerlingen en getagged met , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s