Dobbelen met momenten

Leerlingen willen graag veel oefenen met momenten. Het is niet zo heel lastig maar ze hebben de vaardigheid nodig om dat snel te kunnen uitrekenen. Als oefening heb ik een wip gemaakt met twaalf plaatsen links en rechts. Met dobbelstenen krijgen leerlingen krachten om een wip in evenwicht te krijgen.

Met dobbelstenen gaan leerlingen krachten gooien en dan zoeken waar deze krachten geplaatst kunnen worden om evenwicht te krijgen. Eerst met twee dobbelstenen.

Met twee dobbelstenen is er altijd een eenvoudig evenwicht. Hier een kracht van 8N naar beneden en een kracht van 6N naar beneden. Het simpele evenwicht is dan 6N op 8 en 8N op 6. Maar leerlingen moeten zoeken aan een andere mogelijkheid.

In de klas kan de docent de dobbelstenen gooien, of een leerling. Zijn er meer sets dobbelstenen dan kunnen leerlingen ook in groepjes werken. Leerlingen moeten van elkaar de oplossingen controleren. En je kan leerlingen die een oplossing hebben die niemand anders heeft een punt geven zodat er wat meer dynamiek in de groep komt.

De twee dobbelstenen heb ik de volgende waarden gegeven. 2N, 4N, 6N, 8N, 10N en 12N. De “even” dobbelstenen. Hiermee zijn er altijd meerdere oplossingen.

Hier hetzelfde maar met twee verschillende dobbelstenen wat het rekenen net een beetje lastiger maakt. 2N, 4N, 6N, 8N 10N en 12N naar beneden. En de andere 2N, 3N, 5N, 7N, 9N en 11N naar beneden (de “oneven” dobbelsteen).

De basis is nu wel geoefend. Dan nu met alle drie de dobbelstenen tegelijkertijd. Nu wordt het rekenen wel iets lastiger. Met elke worp is minimaal één oplossing mogelijk.

Tot slot wordt een “even” dobbelsteen vervangen door een dobbelsteen met krachten omhoog. Dus van onder de wip omhoog of met een koord/elastiek wordt de wip omhoog getrokken. Op de foto is de kracht van 8N omhoog gericht. Soms kunnen de krachten nu allemaal aan één kant van de wip terecht komen (maar dat hoeft uiteraard niet). De toegevoegde dobbelsteen heeft de volgende waarden gekregen: 3N, 4N, 5N, 6N, 7N en 8N omhoog gericht. Samen met een “even” en een “oneven” dobbelsteen is er ook nu voor elke worp een oplossing.

De dobbelstenen zijn van hout (3cm) waar met stift op geschreven is. Liever had ik ze gegraveerd maar dat komt misschien later. Ook zou ik ze nog moeten lakken om ze mooi te houden maar ook dat komt misschien later.

Update: voor wie geen houten dobbelstenen kan of wil kopen heb ik een bestand toegevoegd om te printen (op 120g papier) en zelf een dobbelsteen te maken.

Woordzoekers

Woordzoekers zijn een beetje saaie puzzels. Er is een lijst met woorden en meestal een rechthoek of vierkant met letters en het is de bedoeling dat je de woorden vindt en wegstreept.

Woorden bekijken, opzoeken en wegstrepen kan goed gebruikt worden bij talen of nt2 waarbij leerlingen gewend raken aan een woordbeeld.

Via Facebook kwam ik een variant tegen waarbij een woordpuzzel gebruikt werd als introductie activiteit bij een nieuwe klas. De namen van alle leerlingen stonden in de woordpuzzel maar de namen werden niet gegeven. Leerlingen moeten elkaars naam vragen, die dan opzoeken en wegstrepen.

Een woordzoeker wordt interessanter als er een extra denkstap wordt toegevoegd. De woorden die je moet wegstrepen staan er niet letterlijk bij maar er staat iets anders. Bijvoorbeeld een Engels woord terwijl de Nederlandse vertaling moet worden weggestreept. Of de afkortingen van scheikundige elementen waarbij de gehele naam gezocht moet worden, of grootheden of eenheden bij Natuurkunde, of onderdelen in figuren die leerlingen moeten kennen. Het toevoegen van een extra denkstap maakt een woordpuzzel een goede en nuttige activiteit die in elke klas gedaan kan worden.

Het maken van een woordpuzzel is niet heel lastig. Online zijn hier veel programma’s voor te vinden (zoeken op crossword generator). Zelf gebruik ik al langere tijd: http://puzzlemaker.discoveryeducation.com/WordSearchSetupForm.asp. Liefst maak ik de lijstje eerst in Word en knip/plak ze dan in het juiste veld. Zo kan ik ze later nog hergebruiken of aanpassen als er een fout in zit. De puzzel knip/plak ik dan van het scherm en plaats het in Word of Powerpoint. Woordzoekers moet je wel een geschikt lettertype geven (in dit voorbeeld is Courier gebruikt).

Discovery Education heeft ook andere puzzel generatoren om te gebruiken (http://puzzlemaker.discoveryeducation.com/).

Minkowski generator

Deze Minkowski diagram generator is zeer geschikt om te gebruiken op een digibord tijdens de lessen relativiteit. Ook kunnen de plaatjes worden opgeslagen om te gebruiken in toetsen of opdrachten. Het geheel is zeer geschikt ter ondersteuning van de docent en niet zo geschikt voor zelfstudie (hoewel het wel gebruikt zou kunnen worden in al dan niet digitaal lesmateriaal).

Minkowski diagram

Op zich wijst het programma zichzelf maar hierbij toch even kort de belangrijkste knoppen.

Aan de linker zijde staan drie groepen instellingen:

  • diagram instellingen
  • snelheid
  • punten

Deze drie instelling kunnen ook uitgezet worden zodat er op een digibord een rustig beeld ontstaat.

Diagram instellingen

Minkowski instellingen diagram

Standaard zijn er 4 kwadranten met 4 rasterlijnen, met de schuif kan je dit aanpassen.
Het stilstaand stelsel (rest frame) is zwart en is de basis van het diagram.
Het bewegend stelsel (moving frame) is blauw.
Rasterlijnen kunnen  aan- en uitgezet worden, evenals de licht assen (light axes).

Het aanvink vakje links boven zorgt er voor dat de diagram instellingen uit beeld verdwijnen (hoewel de knoppen nog wel gebruikt kunnen worden).

Snelheid

Snelheid instellingen

De snelheid staat standaard op 0,6c maar kan hier aangepast worden. Met de schuif is de snelheid ook te veranderen (het diagram verandert dan mee).
De bèta en de gamma worden automatisch berekend.

Het aanvink vakje links boven zorgt er voor dat de snelheid instelling verdwijnt (hoewel de knop nog wel gebruikt kan worden).

Punten

Er zijn twee punten in de grafiek te zetten. Een groene en een rode. De punten staan standaard in het stilstaande (zwarte) stelsel. De waarde in het bewegend stelsel worden wel getoond. Dit betekent dat als je de snelheid aanpast de punten vast staan in het zwarte stelsel.
Punten kunnen ook vastgezet worden aan het bewegend stelsel (Lock to moving frame) waarbij de punten mee bewegen met het blauwe stelsel als de snelheid verandert.
Door elk punt kunnen ook de lichtassen getekend worden. (Light axes through point).

De aanvink vakjes achter de coördinaten zorgen ervoor dat er hulplijnen worden getoond om de coördinaten af te lezen (hier de groene in het bewegend stelsel en de rode in het stilstaand stelsel).

Minkowski diagram coördinaten aflezen

Het aanvink vakje links boven zorgt er voor dat de diagram instellingen uit beeld verdwijnen (hoewel de knoppen nog wel gebruikt kunnen worden).

Minkowski diagram

Hierboven een digibord instelling met alleen de snelheid zichtbaar (en de twee andere aanvink vakjes zijn nog net te zien).

Als het window van maat verandert past het diagram zijn afmetingen aan door het window te refreshen.

Opslaan van een diagram met de rechtermuis klikken op plaatje en kiezen voor ‘Opslaan als‘.

Het programma werkt in Chrome en Firefox onder iOS en Windows. Het werkt ook op tablets (ook met Chrome op Android) maar dan is het scherm vaak wat klein. Technisch werkt het vaak ook op een telefoon maar dan is het scherm echt te klein om iets mee te doen. Voor gebruik op een telefoon kunnen diagrammen ook als plaatje gegeven worden dan kan een leerling inzoomen waar nodig.

Er kunnen in verschillende tab bladen verschillende diagrammen voorbereid worden.

Link

https://minkowski.vak-online.nl

Schema’s voor onderwerp elektriciteit

Afbeeldingen maken proefwerken en lesmateriaal aangenamer, leuker, nuttiger, … Maar het maken van afbeeldingen is niet zo eenvoudig voor de meeste docenten. En beschikbaar materiaal dat je mag gebruiken (de juiste licentie heeft) is ook niet makkelijk te vinden.

Op dit moment komt het onderwerp elektriciteit weer langs en heb ik tekeningen nodig van schakelingen. Ik vraag me af hoe collega’s dat organiseren. Zelf maak ik soms een tekening met zwarte stift (een schets eigenlijk) die in dan scan. Of ik maak een afbeelding met Keynote of Powerpoint.

Hieronder de bestanden die ik gebruik:

Ranking task / sorteeropdracht

Leerlingen leren nadenken is één van de lastigste opgaven voor een docent. Bij natuurkunde is de uiteindelijke berekening vaak niet eens zo lastig, maar voordat een leerling daar aan toe komt is er al wel het één en ander gebeurt.

Dan Meyer geeft aan dat leerlingen (bij wiskunde) meer moeten worden aangesproken op hun intuïtie (vanaf 9:20). Als de formules en de berekeningen wegvallen ontstaat er een geheel nieuw soort gesprek met leerlingen. En, opvallend genoeg, met een ander deel van de leerlingen. Leerlingen die normaal niet zo snel een formule kunnen ophoesten kunnen ineens wel meepraten. Intuïtief kan iedereen iets zeggen over een bepaalde situatie. Eén van de manieren om een gesprek met leerlingen om te buigen is door gebruik te maken van Ranking Tasks (sorteeropdrachten). Ron Vonk legt op natuurkunde.nl uit hoe Ranking Tasks werken. Leerlingen krijgen de opdracht om een aantal beschreven situaties op een bepaalde volgorde te zetten (van groot naar klein, van snel naar langzaam, enz.).

Belangrijk is dat de sorteeropdracht compleet helder moet zijn (geen valkuilen). Leerlingen overpeinzen de opgave eerst zelf (in stilte) en overleggen vervolgens met hun buurman/vrouw. Als het goed is komen deze twee leerlingen tot een gedachte die ze dan proberen te verwoorden.

Een sorteeropdracht bestaat uit minimaal 2 beschrijvingen (anders lukt het sorteren niet) maar meestal uit 3 of 4 beschrijvingen in eenvoudigere variaties, tot wel 8 of meer bij moeilijkere situaties. Vaak zijn er plaatjes bij de situaties gegeven. Leerlingen leren om niet alle situaties gelijktijdig te bekijken. En zoeken naar iets dat het verschil maakt.

Een voorbeeld:

Batterijen zijn identiek. De weerstanden zijn ook hetzelfde. De draadjes zijn allemaal zonder weerstand. Vraag is: Sorteer de schakelingen op grond van hoe makkelijk de elektrische stroom door de schakeling gaat (van makkelijk naar moeilijk).

Leerlingen moeten niet alle 6 de plaatjes gelijktijdig bekijken, maar keuzes maken. Bijvoorbeeld eerst kijken naar de volgende twee plaatjes (maar andere keuzes kunnen natuurlijk ook):

     

Twee plaatjes van een batterij met twee weerstanden.

Leerlingen weten iets van spanning en stroom en iets minder van weerstanden. Bij deze vergelijking komen leerlingen er wel achter dat ze beide gelijk zijn. Dat de weerstanden zijn opgenomen in een serieschakeling.

          

Met drie verschillende situaties moeten leerlingen iets harder nadenken. De laatste schakeling heeft ook 2 weerstanden. Is deze dan ook gelijk? Of maakt het verschil dat ze anders zijn aangesloten?

Uiteindelijk komen bijna alle leerlingen in gesprek met elkaar en komt er een groepsvoorkeur uit (die meestal goed is). De volgende les vraag ik de leerlingen deze schakelingen te sorteren op volgorde van de weerstand die de totale schakeling heeft (van veel naar weinig). Al snel komen ze tot de ontdekking dat deze volgorde het omgekeerde is van de vorige. Dus als de stroom er makkelijk door heen kan is er weinig weerstand.

Met de formule U = I . R (Wet van Ohm) kunnen ze het op een gegeven moment ook wel uitrekenen maar het inzicht dat ontstaat door te sorteren zonder berekeningen is erg waardevol.

Met dezelfde schakelingen doe ik meestal nog twee sorteeropdrachten. De batterijen krijgen een waarde (AEF 10 Volt, BCD 5 Volt) en de vragen worden dan:

  • Sorteer de schakelingen op volgorde van de spanning die er staat tussen de rechter bovenhoek en min van de batterij.
  • Sorteer de schakelingen op volgorde van de stroom die er loopt door de rechterbovenhoek.

Door deze sorteeropdracht ontstaat veel inzicht. Bijvoorbeeld dat de spanning bij ABC gelijk is terwijl de schakelingen (en batterijen) echt wel verschillend zijn.

Bij mijn leerlingen merk ik een bepaald enthousiasme als er een sorteeropdracht aan komt. Waarom is me eigenlijk niet helemaal duidelijk. Zien ze in dat het belangrijk is, vinden ze het fijn dat er “niets van afhangt” (geen cijfer), zijn ze gewoon blij dat er even iets anders gebeurt?, …  Ze werken eerst in absolute stilte (ze weten dat dat belangrijk is) en in de momenten daarna wordt er door nagenoeg iedereen gezocht naar “het goede antwoord”. Ze ondervragen elkaar (“Ja, maar waarom dan?”) en leggen aan elkaar uit welke gedachten er zijn. Als docent ben ik ook niet echt behulpzaam op die momenten en stimuleer vooral de interactie tussen de leerlingen zelf. Als ik bij een sorteeropdracht de “oplossing” niet geef maar hiermee wacht tot de volgende les komen er altijd leerlingen de les binnen de vraag “Meester is het …?”. En dan weet ik dat ze er in ieder geval ook buiten de les mee bezig geweest zijn.

De opgave die niet begrepen wordt

Zo nu en dan is er een opgave die voor leerlingen werkelijk een brug te ver is. Zelfstandig lukt het niet, na de uitleg lukt het niet en na vele malen uitleggen lukt het nog  steeds niet.

De opgave met een poes en een plank is hier een voorbeeld van. Iemand (wie blijft onduidelijk in de opgave) legt een plank op de kade muur. De plank steekt uit boven het water maar blijft wel liggen. Dan komt er een poes. De poes loopt over de plank van de kade tot boven het water. De vraag dringt zich op: hoever kan de poes lopen voordat het geheel in het water beland.

Leerlingen hebben geen moeite met het idee van een plank die uitsteekt en niet valt (ze kunnen dat zelf proberen met een liniaal of een boek). Ook zijn ze bekend met het begrip zwaartekracht en het tekenen van deze zwaartekracht als vector vanuit het massa middelpunt. Ook kunnen de leerlingen zich voorstellen dat de poes met plank te water gaat als de poes te ver doorloopt.

Maar ze vinden het lastig om te komen tot een berekening. Het omzetten van de tekst samen met de beelden in het hoofd naar een natuurkundige berekening loopt spaak. Enkele leerlingen zien wat de bedoeling is en lossen de -overigens eenvoudige berekening- snel op. Na de eerste uitleg valt het kwartje bij nog een groep leerlingen, maar de rest blijft in het duister ronddolen.

Voor mij is het niet altijd duidelijk waarom leerlingen hier niet uit komen. Als je het aan ze vraagt zien ze vaak niet het belang om de opgave te doorgronden (“Die opgave hebben we toch al gedaan meester”) en wordt ik niet veel wijzer. Ook niet als je aangeeft dat een vergelijkbare opgave in het proefwerk terug komt. Een aantal leerlingen doen wel hun best om de opgave alsnog te begrijpen maar missen daarbij nette duidelijke aantekeningen (zonder dat dit ze tot een bepaald inzicht brengt).

Aangezien ik in de les geen tijd meer vrij kan maken om de opgave nog een keer uit te leggen op weer een andere manier lijkt het goed om een uitleg online te zetten. Een uitleg waar de leerling alleen of samen met iemand mee aan het werk kan. In deze tijd zijn hiervoor vele mogelijkheden waaronder de volgende:

  • livescribe
  • weblog/elo bericht
  • powerpoint presentatie
  • screencast

En allemaal met hun eigen voor- en nadelen. Met de Livescribe Echo pen (winkel in Nederland) kan de uitleg op papier geschreven worden en wordt de tekst samen met de gesproken uitleg opgenomen. Deze gegevens kunnen zeer simpel online gezet worden (of als pdf met geluid worden opgeslagen). Nadeel is dat bestaande tekst of plaatjes niet gebruikt kunnen worden. En het systeem heeft moeite met terug springen in de tekst (bijvoorbeeld om een eerder gemaakte tekening aan te vullen). Een weblog/elo bericht bestaat vaak uit tekst omdat de plaatjes eerst gemaakt moeten worden en later ingevoegd worden in het bericht. Een powerpoint presentatie kan goed werken (leerlingen hebben wel het programma nodig) maar moet ook eerst gemaakt worden. Als een Powerpoint presentatie bijvoorbeeld bij Slideshare wordt neergezet kunnen de leerlingen ook zonder programma (in een browser) kijken.  Een screencast is een uitleg op de computer die wordt opgenomen (er ontstaat dan een video).  Er zijn natuurlijk ook nog vele andere mogelijkheden om een uitleg online te krijgen.

Bij mezelf merk ik een dubbel gevoel bij online uitleg waarbij gesproken wordt. Op zich is het wel relaxed om even achterover te leunen en het geheel aan te horen, maar tegelijkertijd is het terug zoeken van informatie lastig. En leerlingen hebben de behoefte om elke gemaakte stap tot zich door te laten dringen, te analyseren en van daaruit weer verder te gaan.

Als experiment heb ik een screencast gemaakt zonder geluid. Als er een digibord in het lokaal hangt is er vast al wel een uitleg digitaal beschikbaar.  Als uitgangspunt heb ik de SMARTboard Notebook presentatie gebruikt. Hoewel deze presentatie voor in de les prima is blijkt hij voor een video niet uitgebreid genoeg te zijn. Om de video te stroomlijnen zijn veel meer dia’s nodig dan in een klas situatie. Uiteindelijk heb ik ongeveer 100 dia’s gemaakt voor de uitleg (terwijl 10 in de klas ruim voldoende is). Hierbij is het belangrijk om een logisch verhaal te krijgen en in alle dia’s consequent te zijn. Zo werd de “plank” op een gegeven moment een “balk” wat niet de bedoeling was.

De presentatie heb ik vervolgens afgespeeld (gewoon doorklikken met de pijltjes toetsen) en tegelijk het geheel opgenomen. Hiervoor heb ik de Quicktime functie “Schermopname” gebruikt die in de standaard versie van Quicktime (gebruikte versie 10.1) meegeleverd wordt.

De video heb ik voor leerlingen als download op mijn vak website gezet en ook bij YouTube geüpload. Nu nog even afwachten wat de reacties zijn van de leerlingen.

Uiteindelijk is het een nogal tijdrovend geheel gebleken. En heb ik waarschijnlijk nog niet DE handige manier gevonden om dit te doen. En kan ik nog wat verder experimenteren.

Links (december 2010)

TED.com

Op TED.com zijn vele honderden presentaties te zien over zeer uiteenlopende onderwerpen. Techniek, biologie, milieu, economie, enz. Het mooie aan deze website is dat alle presentaties een creative commons licentie hebben en (legaal) gedownload mogen worden. En sommige kunnen zo in de klas gebruikt worden. Anderen zijn meer geschikt als inspiratie.

TED begeleid de presentatoren vaak goed, zodat de presentaties in korte tijd veel informatie geven en vaak mooi gebruik maken van beelden. De presentaties kunnen ook gebruikt worden om met leerlingen te praten over hoe je een presentatie zou kunnen geven.

Sinner cirkel (diverse opmerkingen)

De Nederlandse Vereniging van Zeepfabrikanten (http://www.nvz.nl) (Sinner) geeft enkele beperkingen weer van de Sinner cirkel. Zo geeft een hogere temperatuur vaak wel een beter resultaat, maar soms kan het schoon te maken voorwerp helemaal niet tegen die hoge temperatuur (vlek weg, wollen trui gekrompen).

Er zijn ook schoonmaak middelen die niet tegen een hoge temperatuur kunnen.

Ook is het niet zomaar goed om de hoeveelheid chemie te verhogen. Er is een moment dat het schoonmaak resultaat niet sneller en beter wordt maar wel het milieu onnodig belast wordt.

Chemka is een bedrijf dat zich bezighoudt met onderhouds- en reinigingsmiddelen.

Nu bepaalt het te reinigen onderwerp wat voor welke middelen u inzet, een deur ontvetten voor u gaat verven vergt een totaal ander middel dan wanneer u uw plastic tuinmeubilair gaat reinigen. De deur zou u met thinner of dergelijke kunnen ontvetten maar uw tuinmeubilair beslist niet, het zou het plastic bij wijze van spreken opvreten. U zult eerder een kunststofreiniger uit de winkel nemen of een huishoudsopje op basis van water. Met deze middelen kunt u weer beslist niet uw deur ontvetten omdat de hechting van de verf problemen zal gaan opleveren.

Rijkswaterstaat noemt de Sinner cirkel bij het reinigen van ZOAB (Zeer Open Asfalt Beton) (pdf).

Door gebruik van stoom (temperatuur) kan niet alleen het warmte-effect worden benut (thermische schok) maar is ook een mini- malisering van het gebruik van reinigingsmiddelen (chemie) en het transport van het reinigingsmiddel naar de verontreinigde poriën te realiseren.

Bij Bright & Clean worden verschillende manier genoemd om tapijten te reinigen. En hoewel ze de Sinner cirkel noemen op die bladzijde blijkt uit de beschrijvingen van de verschillende systemen dat vooral het eindresultaat verschillend is bij de verschillende methoden. Als het eindresultaat niet gelijk is heeft het werken met de Sinner cirkel niet zo veel zin (al kan je wel over de 4 componenten TACT van de Sinner cirkel praten).

FleX-Sales is een bedrijf dat onder andere schoonmaak artikelen levert. Over de Sinner cirkel zeggen ze het volgende:

De theorie [van Sinner] gaat op als het gaat om het verwijderen van vetten. De meeste plantaardige en dierlijke vetten smelten bij ongeveer 50° C of iets hoger. Bij deze temperaturen gaat het gemakkelijker dan bij lagere temperaturen wanneer de vetten gestold zijn.

Bij het verwijderen van kalk klopt het verhaal [van Sinner]. Het oplossen van kalk in een zuur is een chemisch proces en in het algemeen verloopt dat sneller naarmate de temperatuur hoger is.

De Cirkel van Sinner klopt echter niet als het gaat om de verwijdering van eiwit resten. Bij hogere temperaturen gaan deze juist stollen en vastzitten aan het oppervlak.

In “Zo werkt een wasmachine” wordt uitgelegd welke beperkingen er zijn bij het wassen in een machine en hoe wij als gebruikers ons gedrag daar op hebben aangepast:

“Het is met de geringe hoeveelheid water en dertig of veertig graden al een wonder dat de was nu nog schoon wordt”, stelt Inge van Kessel, hoofd van onderzoeksbureau SOHIT.

Als een vlek er niet uitgaat, dan behandelen we hem toch voor. Dan gaat de vlek er met minder water en op een koudere temperatuur wel uit.

Electrolux heeft een Engelstalig boekje “Basics on Washing” (pdf) over wasmachines met onder andere aandacht voor de werking van de trommel (mechanische kracht) en het gebruik van water.

In oktober 2007 geeft Dr. Frank Roland Schroeder een lezing over “Sustainability in Detergents and Cleansers” (pdf). Hij kijkt naar de duurzaamheid van het wasproces (water verbruik, zeep verbruik, elektriciteitsverbruik).

Beeldcitaat: Roland Schroeder presentatie (Sustainability in Detergents and Cleansers)

Roland Schroeder gebruikt ook een mooie versie van de Sinner cirkel (met foto’s om aan te geven waar elk deel over gaat):

Beeldcitaat: Roland Schroeder presentatie (Sustainability in Detergents and Cleansers)

Ook het Forum Waschen gaat in op duurzaamheid, onder andere in een slideshare presentatie. Forum Waschen heeft ook (Duitse) werkbladen over het juist doseren van wasmiddelen e.d. Ook aandacht voor de elektriciteitskosten bij wassen met verschillende temperaturen (dia 9).

In het Nieuwsblad.be stond een stukje over het toenemende belang van de chemie bij het wassen:

Tot Unilever in de jaren negentig een product op de markt bracht dat zo sterk vlekken reinigde dat het gaten maakte in je wasgoed. Na enkele wasbeurten was je kleding versleten.’

Met als suggestie om 5 tennisballen in je wasmachine te stoppen om de mechanische kracht te vergroten.

Op de “India’s first F&B news website” schrijft Vikas Gandhi over de noodzaak om installaties schoon te houden:

The objective of cleaning and sanitation in any process plant is to:
– Prevent product contamination by micro-organisms, allergens & any foreign material
– Ensure continuous operation of the process equipment by avoiding: deposits, non-homogenous products, mechanical damage to equipment, reduced product flow
– Improved production efficiency (better heat transfer rates, lower losses etc etc)

Op de website van APS staat de Kennisbasis van het vak Gezondheidszorg & Welzijn met een voorbeeld opdracht met gebruik van de Sinner cirkel bij het kopje “Huishoudelijke zorg”:

Producenten van wasmiddelen hebben een product ontworpen waarmee je de bonte was, die we normaal gesproken op 40 graden zouden wassen, nu op 30 graden kunt wassen. Teken de cirkel van Sinner voor een gewoon wasmiddel voor de 40 graden was. Teken daarnaast de cirkel van Sinner voor het product waarvan de fabrikant zegt dat op 30 graden hetzelfde resultaat wordt bereikt.

Het Roelof van Echten College gebruikt de Sinner cirkel bij een opdracht waarbij een schoollokaal moet worden schoongemaakt (doc):

Teken de bij jouw karwei passende cirkel van Sinner. Leg uit waarom je dat zo gedaan hebt.

Als je nu nog een keer het zelfde karwei moet doen, wat zou je dan kunnen verbeteren?

Teken de verbeterde cirkel van Sinner.

Ook het schoonmaken van grafstenen is gebonden aan allerlei voorwaarden om schade te voorkomen.

En hier eindigt -voor nu- de serie over schoonmaken en de Sinner cirkel.

Meer over schoonmaken en de Sinner cirkel

Wassen door de jaren heen

Sinner cirkel

Wie was Dr. Sinner?

Sinner cirkel (voorbeelden)

Sinner cirkel (voorbeelden)

Afwassen

Passie voor horeca heeft een mooi en uitgebreid verhaal over het afwassen met de hand en het afwassen met een machine (De uitrusting van de afwasruimten pdf). Hierin wordt ook uitgebreid beschreven hoe de 4 factoren van de Sinner cirkel van belang zijn bij het afwassen. Zo kan bij een afwasmachine de temperatuur hoger zijn dan bij het afwassen met de hand.

Zeker het lezen waard!

Sinner: afwassen met de hand

Sinner: afwassen met een (professionele) machine

Afwasmachine thuis of professioneel

Hans Brunner is een bedrijf dat mallen verkoopt voor het maken van chocolade (eieren, paashazen, bonbons, ..). In “The Cleaning of Chocolate Moulds in Confectionery Manufacturing” (pdf) beschrijven ze het verschil tussen het reinigen van de mallen in een huis, tuin en keuken afwasmachine en een professionele afwasmachine. In een professionele afwasmachine is de kracht van het water groter (de bewegingsenergie Ekin = ½ . m . v² wordt groter).

Sinner: thuis afwasmachine

Sinner: professionele afwasmachine

Microvezeldoekje

Op de website van Clean Totaal wordt het microvezeldoekje beschreven. Het micorvezeldoekje heeft een reinigende werking waarbij vooral het mechanische aspect een rol speelt (het doekje wordt droog gebruikt zonder chemische hulpmiddelen).

Sinner: schoonmaken met een normaal doekje

Sinner: schoonmaken met een microvezeldoekje

Wassen vroeger en nu

Forum Waschen heeft een Sinner cirkel gemaakt om aan te geven wat de verschillen zijn tussen het wassen zoals dat vroeger ging en zoals dat nu gaat (presentatie op Slideshare dia 6). Ze geven helaas niet duidelijk aan wat ze met “vroeger” bedoelen.

Sinner: Wassen vroeger

Sinner: Wassen nu

Sterilisatie

Steriliseren is het schoonmaken van -veelal- medische instrumenten. Het doel is om alle levende mechanismes te doden, zodat er geen besmetting kan optreden bij het gebruik van de instrumenten. In het boek “Cleaning of Equipment and Materials to be Sterilized” wordt dat uitgebreid beschreven inclusief de noodzaak om instrumenten niet alleen steriel te krijgen, maar dat ze ook nog schoon moeten zijn (vuiligheid die weliswaar steriel is geeft mogelijk ook complicaties). In “Basiswissen Krankenhaushygiene” By Peter Bergen wordt het rijtje: schoonmaken, desinfecteren en steriliseren genoemd. Maar steriliseren is dus niet een zeer speciale manier van schoonmaken (het komt pas na het schoonmaken).

Een bekende manier van steriliseren is om een instrument in een badje met water te leggen en door middel van ultrasoon geluid het water in trilling te brengen en zo alle restjes los te maken en te vernietigen. In het boek “Cleaning of Equipment and Materials to be Sterilized” word aangegeven dat er eigenlijk geen verschil is tussen het handmatig schoonmaken van instrumenten en het gebruik van ultrasoon geluid. In beide gevallen is het een mechanische kracht (van jezelf of van het geluid) die voor de reiniging zorg draagt.

Sinner: Steriliseren met de hand

Sinner: Ultrasoon steriliseren

Meer over schoonmaken en de Sinner cirkel

Wassen door de jaren heen

Sinner cirkel

Wie was Dr. Sinner?

Sinner cirkel (diverse opmerkingen)

Bronnen

Bronnen staan zoveel mogelijk in de tekst.

De grafieken zijn gemaakt met GrafiekTool.

Wie was Dr. Sinner?

In een les wil ik graag aangeven waar ideeën ontstaan zijn, in welke tijd, wat voor mensen er aan gewerkt hebben enz. Bij de Sinner cirkel komt dan snel de vraag boven:

Wie was Dr. Sinner?

Zoeken naar “Sinner” met Google in Nederland geeft wel veel resultaten (van brillen tot muziek) maar de gevonden berichten die over de Sinner cirkel gaan zijn beperkt. En nergens kan ik vinden wie Dr. Sinner is of waar de Sinner cirkel gepubliceerd is. Met Google zoeken naar “Sinner” wereldwijd geeft weer andere resultaten (van muziek tot religieuze teksten) en ook hier wel enkele berichten die te maken hebben met schoonmaken. Maar nog geen informatie over Dr. Sinner. Ook zoekacties met andere zoekmachines (Bing, Yahoo, Dogpile, ..) leveren niets op. Ook Wikipedia (Nederlands en Engels) leveren geen gegevens op over Dr. Sinner.

Uiteindelijk vind ik een presentatie over schoonmaken van René Elgaard (Alfa Laval Tank Equipment A/S) (pdf) uit mei 2009 over het reiningen van opslagtanks. In dia 9 gaat hij even in op de Sinner circle:

Cleaning Philosophy:   (Sinner 1960)
Cleaning is a matter of applying chemical detergent at a certain temperature for the time necessary to dissolve or loosen the residues so the mechanical action of the falling film can remove the residues.

Elgaard geeft hier aan dat Sinner de Sinner cirkel in 1960 gepubliceerd heeft (maar een duidelijke referentie ontbreekt). Helaas heb ik René Elgaard niet kunnen bereiken bij Alfa Laval om te vragen waar Sinner zijn theorie gepubliceerd heeft.

Wel geeft Elgaard aan dat de Sinner cirkel ook wel TACT of T.A.C.T. genoemd wordt en dat geeft weer een nieuwe zoekrichting. Via een zoekactie naar “Sinner + TACT” kom ik bij patent aanvragen uit de Verenigde Staten over “Colored cleaning agents” uit 1962 en “Detergent composition including dust inhibiting agent” uit 1963. Deze aanvragen zijn ingediend door Herbert Sinner en Walter Fries voor het Duitse bedrijf Henkel & Cie GMBH. Gezien het onderwerp en de periode waarin dit patent is ingediend vermoed ik dat Herbert Sinner de man van de Sinner cirkel is. Het lijkt er ook op dat ik mijn zoekactie moet verplaatsen naar Duitsland.

Bij Dict.cc staat in het forum een vraag over een juiste vertaling van het Duits naar het Engels van “Sinner’scher Kreis”. En met de Duitse vertaling blijkt in de Wikipedia.de wel iets te vinden te zijn: Sinnerscher Kreis.

Bron: http://de.wikipedia.org

Hier is te vinden dat Dr. Sinner inderdaad Dr. Herbert Sinner zou zijn, dat hij in 1900 geboren is in Chemnitz en overleden in 1988 in Hilden en dat hij inderdaad bij de firma Henkel heeft gewerkt. Helaas geeft Wikipedia in dit geval geen goede referenties waardoor het nog niet helemaal duidelijk is of de gegevens kloppen. Ook is hier niet terug te vinden waar Dr. Sinner zijn ideeën gepubliceerd heeft.

Henkel is een enorm bedrijf (meer dan 50.000 medewerkers) en bij ons onder andere bekend van de merken Persil, Pritt, Sellotape en Fa. Ik besluit een berichtje te sturen naar een PR medewerker met de vraag of er meer bekend is over Dr. Sinner. Na twee dagen krijg ik een berichtje terug van Thomas Wölk die werkt bij het “Henkel Corporate Archives” als “Unternehmenshistoriker”. Direct vroeg ik me af of elk bedrijf een archief afdeling heeft (maar dat is nu niet relevant). Thomas Wölk schrijft:

Dr. Herbert Sinner was a Henkel employee from January 1932 until December 1965. He was born on September 15, 1900, and died on April 9, 1988.

En hiermee bevestigt hij de gegevens in Wikipedia (behalve de geboorteplaats en de plaats van overlijden).

Ook geeft hij aan waar de eerste publicatie van de Sinner cirkel is geweest:

The “Sinner Cycle” was published for the first time in an article called “Über das Waschen mit Haushaltwaschmaschinen” in 1959 (Copyright by Haus + Heim-Verlag).

René Elgaard gaf aan dat Sinner in 1960 zijn bevindingen gepubliceerd had, maar dat blijkt dus een jaar eerder geweest te zijn. Voor zover ik kan nagaan is van het boekje “Über das Waschen mit Haushaltwaschmaschinen” in 1959 een eerste druk verschenen en in 1960 een tweede en laatste druk. Dr. Sinner publiceerde “zijn” cirkel in de tijd die ik eerder beschreef bij “Wassen door de jaren heen” waarbij wasmachines en wasmiddelen nog geen gemeengoed waren.

De Sinner cirkel is meer dan 50 jaar oud!

Het boekje “Über das Waschen mit Haushaltwaschmaschinen” is nergens online te vinden, maar na enig speuren lukt het me een keurig exemplaar (tweede druk, 1960, 69 bladzijden van ongeveer 20×20 cm met zwart/wit foto’s van wassende vrouwen en wasmachines) te kopen in Frankrijk.

Beeldcitaat: "Über das Waschen mit Haushaltwaschmaschinen" van Dr. Herbert Sinner (1)

Het is een merkwaardig boekje. Mijn verwachting was dat de Sinner cirkel in een wetenschappelijk artikel zou zijn verschenen maar dit boekje lijkt meer bedoeld voor huisvrouwen. Met uitleg over wassen, verschillende was methoden en achterin ook een overzicht van de mogelijkheden die je hebt om apparaten aan te schaffen die je kunnen helpen bij het wassen gesorteerd naar het bedrag dat je beschikbaar hebt.

Zur verfügung stehen etwa DM bis 100,–

Es kann beschafft werden: Handwringer

En zo verder tot 3000,– DM en meer (prijsniveau van 1960!).

Maar gelukkig staat in het boekje ook de gezochte Sinner cirkel waarin het wassen met een ketel (al dan niet op een fornuis) vergeleken wordt met het wassen in een wasmachine. Het wassen in een ketel moet het vooral hebben van de temperatuur en in een wasmachine wordt meer mechanische kracht gebruikt en gaat het ook iets sneller.

Beeldcitaat: "Über das Waschen mit Haushaltwaschmachinen" (2)

Dr. Herbert Sinner heeft de Sinner cirkel gepubliceerd in een boekje over het wassen (met of zonder wasmachine). In dat boekje wordt het nog niet de Sinner cirkel genoemd (dat komt vermoedelijk pas later). Tegenwoordig wordt de Sinner cirkel breder gebruikt voor bijna alles wat vies is en schoon moet worden (maar dat wordt een ander bericht).

Meer over schoonmaken en de Sinner cirkel

Wassen door de jaren heen

Sinner cirkel

Sinner cirkel (voorbeelden)

Sinner cirkel (diverse opmerkingen)

Bronnen

(1) Beeldcitaat: “Über das Waschen mit Haushaltwaschmachinen”, Dr. Herbert Sinner, zweite verbesserte Auflage, 1960, HAUS +HEIM-VERLAG, geen ISBN.

(2) Beeldcitaat: “Über das Waschen mit Haushaltwaschmachinen”, Dr. Herbert Sinner, zweite verbesserte Auflage, 1960, HAUS +HEIM-VERLAG, geen ISBN, bladzijde 10